ข้ามไปอ่านบทความ

ภูมิคุ้มกันบำบัด · เทคโนโลยีทางการแพทย์

CAR T-Cell Therapy คืออะไร? รู้จักนวัตกรรมการรักษามะเร็งด้วยภูมิคุ้มกัน

จะเป็นอย่างไร หากเราปรับเซลล์ภูมิคุ้มกันให้จดจำเป้าหมายที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งได้? CAR T-Cell Therapy เป็นหนึ่งในแนวทางดังกล่าว และมีบทบาทในการรักษามะเร็งเม็ดเลือดบางชนิดแล้ว [1]

เริ่มจากคำตอบสั้น ๆ
CAR receptor on an engineered T cell recognising a target antigen: simplified educational illustration
ภาพจำลองการจดจำแอนติเจนเป้าหมาย ไม่ใช่ภาพผลการรักษา

คำตอบสั้น

CAR T-Cell Therapy คือการนำ T-Cell มาดัดแปลงพันธุกรรมให้สร้างตัวรับ CAR เพื่อจดจำแอนติเจนเป้าหมาย ก่อนเพิ่มจำนวนและให้เซลล์กลับสู่ผู้ป่วย เป็นการรักษาด้วยเซลล์ภูมิคุ้มกัน ไม่ใช่การตรวจเลือดคัดกรองมะเร็ง [2]

  • มีข้อบ่งใช้สำหรับมะเร็งเม็ดเลือดบางชนิด
  • มะเร็งก้อนเนื้อหลายชนิดยังอยู่ในการวิจัย
  • ต้องคัดเลือกผู้ป่วยและติดตามความปลอดภัย

ข้อมูลผู้จัดทำบทความ

ข้อมูลผู้ทบทวนและผู้อนุมัติยังไม่ได้ระบุ บทความนี้ยังไม่ได้แสดงว่าผ่านการทบทวนหรืออนุมัติทางการแพทย์แล้ว

ผู้เขียน

ชื่อKavitch Siriatcharanon
หน่วยงานX-ZELL Diagnostics Clinic

ผู้ทบทวนด้านวิทยาศาสตร์ / การแพทย์

ชื่อ______________________
คุณวุฒิ______________________

ผู้อนุมัติ

ชื่อ______________________
ตำแหน่ง______________________
วันที่เผยแพร่______________________
ปรับปรุงล่าสุด

CAR T-Cell Therapy คืออะไร?

T-Cell เป็นเม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งในระบบภูมิคุ้มกัน ส่วน Chimeric Antigen Receptor หรือ CAR เป็นตัวรับที่ออกแบบขึ้นเพื่อให้ T-Cell จับแอนติเจนเป้าหมายบนผิวเซลล์ได้ เช่น CD19 หรือ BCMA ตามชนิดผลิตภัณฑ์ [2] [4] [5]

อาจเปรียบ CAR กับเสารับสัญญาณที่เพิ่มเข้ามา แต่เป้าหมายบางชนิดพบในเซลล์ปกติด้วย จึงไม่ใช่ระบบที่แยกเซลล์มะเร็งออกจากเซลล์ปกติได้สมบูรณ์ และไม่ได้ตอบสนองเหมือนกันในทุกคน [6]

CAR T-Cell Therapy ทำงานอย่างไร?

ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นกระบวนการแบบใช้เซลล์ของผู้ป่วยเอง หรือ autologous CAR T-Cell การประเมินก่อนรักษาและการติดตามต้องดำเนินการโดยทีมที่มีประสบการณ์ [3] [12]

ภาพประกอบขั้นตอน CAR T-Cell ตั้งแต่การเก็บเซลล์จนถึงการจดจำเป้าหมาย
ภาพประกอบลำดับการเตรียมและให้เซลล์ ภาพที่ 5 แสดงการจดจำเป้าหมาย โดยผลการรักษาแตกต่างกันในแต่ละบุคคล และต้องมีการติดตามความปลอดภัยหลังให้เซลล์
  1. 1

    เก็บ T-Cell

    แยกเม็ดเลือดขาวจากเลือดด้วย leukapheresis และคืนส่วนประกอบเลือดอื่นกลับสู่ผู้ป่วย

  2. 2

    ดัดแปลงพันธุกรรม

    นำสารพันธุกรรมสำหรับสร้าง CAR เข้า T-Cell ด้วยวิธีที่กำหนดสำหรับผลิตภัณฑ์นั้น

  3. 3

    เพิ่มจำนวนและตรวจคุณภาพ

    เพาะเพิ่มจำนวนเซลล์ และตรวจคุณภาพก่อนนำไปใช้รักษา

  4. 4

    เตรียมร่างกายและให้เซลล์คืน

    มักให้เคมีบำบัดลดลิมโฟไซต์ก่อน แล้วให้ CAR T-Cell คืนทางหลอดเลือด

  5. 5

    ติดตามผลและความปลอดภัย

    เฝ้าระวังผลข้างเคียง ประเมินการตอบสนอง และติดตามระยะยาว

ภาพรวม 5 ขั้นตอน รายละเอียดและระยะเวลาแตกต่างกันตามผลิตภัณฑ์และแผนการรักษา [3] [6]

การผลิตเซลล์เฉพาะบุคคลอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ ระหว่างรอ แพทย์อาจพิจารณาการรักษาควบคุมโรคชั่วคราวตามความเหมาะสม การให้เซลล์คืนจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการดูแลทั้งหมด [12]

CAR T-Cell Therapy รักษามะเร็งชนิดใดได้บ้าง?

ตัวอย่างด้านล่างอ้างอิงข้อบ่งใช้ที่ U.S. FDA อนุมัติในสหรัฐอเมริกา ตรวจแหล่งข้อมูลวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ไม่ใช่รายชื่อผลิตภัณฑ์ทั้งหมด และไม่ใช่การยืนยันการขึ้นทะเบียนกับ อย. ไทย [4] [5]

ตัวอย่างข้อบ่งใช้ในสหรัฐฯ
กลุ่มโรคตัวอย่างผลิตภัณฑ์เงื่อนไขสำคัญโดยย่อ
B-cell ALLKYMRIAH [4]ผู้ป่วยอายุไม่เกิน 25 ปี ในกรณีดื้อต่อการรักษาหรือกลับเป็นซ้ำตั้งแต่ครั้งที่สองตามฉลากยา
B-cell lymphoma บางชนิดKYMRIAH [4]ผู้ใหญ่ที่เป็น large B-cell lymphoma หรือ follicular lymphoma บางกรณี หลังได้รับการรักษามาแล้วตามเกณฑ์ของผลิตภัณฑ์
Multiple myelomaCARVYKTI [5]ผู้ใหญ่ที่โรคกลับเป็นซ้ำหรือดื้อยา และผ่านการรักษาก่อนหน้าตามเกณฑ์ของฉลากยา

หมายเหตุ: ข้อบ่งใช้ KYMRIAH สำหรับ follicular lymphoma ที่อ้างถึงได้รับการอนุมัติแบบเร่งรัด (accelerated approval) โดยการอนุมัติต่อเนื่องอาจขึ้นกับการยืนยันประโยชน์ทางคลินิกตามที่ FDA ระบุ [4]

ความเหมาะสมขึ้นกับชนิดโรค การรักษาที่เคยได้รับ สุขภาพโดยรวม และสถานะอนุมัติในพื้นที่ แพทย์ต้องประเมินการติดเชื้อและความพร้อมของอวัยวะก่อนวางแผน ไม่สามารถเลือกจากชื่อโรคเพียงอย่างเดียว [12]

CAR T-Cell Therapy กับการรักษามะเร็งก้อนเนื้อ (Solid Tumors)

มะเร็งก้อนเนื้อ เช่น มะเร็งปอด เต้านม และสมอง มีความท้าทายต่างจากมะเร็งเม็ดเลือด เซลล์ในก้อนเดียวกันอาจแสดงแอนติเจนต่างกัน สภาพแวดล้อมรอบก้อนอาจกดภูมิคุ้มกัน และ T-Cell อาจเดินทางเข้าเนื้องอกได้ยาก [1]

มีการศึกษากลยุทธ์ปรับตัวรับ เพิ่มความสามารถของเซลล์ และการให้เซลล์เฉพาะตำแหน่ง งานทดลองระยะแรกในมะเร็งบางชนิดให้ข้อมูลที่น่าสนใจ แต่ยังไม่เท่ากับหลักฐานว่ารักษามะเร็งก้อนเนื้อทุกชนิดได้ หรือควรใช้เป็นการรักษามาตรฐานในทุกคน [9] [13]

ความเสี่ยงและข้อจำกัดของ CAR T-Cell Therapy

CRS: การอักเสบจากไซโตไคน์

การกระตุ้นภูมิคุ้มกันอาจทำให้มีไข้ ความดันต่ำ หรือหายใจลำบาก ความรุนแรงแตกต่างกัน และอาจต้องรักษาอย่างเร่งด่วน [7]

ICANS: ผลต่อระบบประสาท

อาจมีอาการสับสน การพูดหรือความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป และบางรายอาจชัก จึงต้องมีการเฝ้าระวังโดยทีมรักษา [7]

ความเสี่ยงอื่นรวมถึงการติดเชื้อ เม็ดเลือดต่ำ และผลต่อภูมิคุ้มกันระยะยาว แต่ละผลิตภัณฑ์มีข้อควรระวังเฉพาะ การดูแลจึงต้องอิงฉลากและสภาพผู้ป่วยจริง [14]

U.S. FDA มีคำเตือนเรื่องมะเร็งของ T-Cell หลังการรักษาด้วย CAR T-Cell บางกลุ่ม และแนะนำติดตามมะเร็งทุติยภูมิตลอดชีวิต ข้อมูลนี้เป็นเหตุผลให้ต้องติดตามต่อเนื่อง ไม่ใช่ข้อสรุปว่าผู้รับการรักษาทุกคนจะเกิดภาวะดังกล่าว [8]

การผลิตเฉพาะบุคคล การรอเซลล์ และการดูแลในศูนย์เฉพาะทางทำให้การเข้าถึงซับซ้อน ค่าใช้จ่ายรวมแตกต่างกันตามผลิตภัณฑ์ ประเทศ และการดูแลที่ต้องใช้ ควรสอบถามทีมรักษาเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายและสิทธิที่เกี่ยวข้อง [6] [10]

อนาคตของ CAR T-Cell Therapy

แนวทางวิจัยรวมถึง CAR รุ่นใหม่ที่ควบคุมการทำงานได้ การจับหลายเป้าหมายเพื่อลดการหลบหนีของเซลล์มะเร็ง และการปรับการผลิตให้รวดเร็วหรือสม่ำเสมอขึ้น เป้าหมายคือเพิ่มความปลอดภัยและการเข้าถึง แต่ผลต้องพิสูจน์แยกตามแนวทาง [9]

CAR T-Cell จากผู้บริจาคหรือ allogeneic อาจผลิตล่วงหน้าได้ แต่ยังมีความท้าทายเรื่องการต่อต้านกันระหว่างเซลล์ผู้บริจาคกับร่างกายผู้รับ ผลการทดลองหรือข้อได้เปรียบทางการผลิตจึงไม่ใช่การรับรองประโยชน์ทางคลินิกสำหรับทุกคน [10]

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ CAR T-Cell Therapy

CAR T-Cell Therapy ต่างจากเคมีบำบัดอย่างไร?

CAR T-Cell ใช้เซลล์ภูมิคุ้มกันที่ดัดแปลงให้จดจำเป้าหมาย ส่วนเคมีบำบัดใช้ยา ทั้งสองอาจอยู่ในแผนเดียวกัน เพราะมักมีเคมีบำบัดเตรียมร่างกายก่อนให้ CAR T-Cell [3]

CAR T-Cell Therapy ใช้รักษามะเร็งอะไรได้บ้าง?

มีข้อบ่งใช้สำหรับมะเร็งเม็ดเลือดบางชนิด เช่น B-cell ALL, B-cell lymphoma และ multiple myeloma เงื่อนไขขึ้นกับผลิตภัณฑ์และประเทศ [4] [5]

CAR T-Cell Therapy รักษามะเร็งให้หายขาดได้หรือไม่?

ผู้ป่วยบางรายอาจมีระยะโรคสงบได้นาน แต่ยังมีโอกาสไม่ตอบสนองหรือกลับเป็นซ้ำ จึงรับประกันการหายขาดไม่ได้และต้องติดตามต่อเนื่อง [1]

CAR T-Cell Therapy มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง?

ภาวะสำคัญได้แก่ CRS, ICANS การติดเชื้อ และเม็ดเลือดต่ำ อาการและความรุนแรงแตกต่างกัน ควรแจ้งทีมรักษาเมื่อมีอาการผิดปกติ [14]

CAR T-Cell Therapy มีในประเทศไทยหรือไม่?

มีงานวิจัยและโครงการดูแลผู้ป่วยในศูนย์เฉพาะทาง ตัวอย่างเช่น โรงพยาบาลศิริราชได้พัฒนาและผลิต CAR T-Cell ในประเทศ และศึกษาการรักษาผู้ป่วยมะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดบีเซลล์และมะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันชนิดบีเซลล์บางรายที่ดื้อการรักษาหรือกลับเป็นซ้ำ นอกจากนี้ยังมีโครงการความร่วมมือของกรมการแพทย์กับมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ การมีโครงการไม่ได้หมายความว่าทุกผลิตภัณฑ์ขึ้นทะเบียนกับ อย. ไทยหรือทุกคนเข้าร่วมได้ ควรสอบถามสถานะและเกณฑ์กับศูนย์รักษาโดยตรง [11] [15] [16]

สรุป

CAR T-Cell Therapy เพิ่มทางเลือกสำหรับมะเร็งเม็ดเลือดบางชนิด แต่ต้องคำนึงถึงความเหมาะสม ความเสี่ยง และการติดตามระยะยาว ส่วนการใช้ในมะเร็งก้อนเนื้อและเทคโนโลยีรุ่นใหม่ต้องพิจารณาระดับหลักฐานเป็นรายแนวทาง การตัดสินใจรักษาควรทำร่วมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ [2] [12]

เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูล

ตรวจแหล่งอ้างอิงเมื่อ 6 พฤศจิกายน 2569

  1. National Cancer InstituteCAR T Cells: Engineering Immune Cells to Treat Cancer ↗
  2. National Cancer InstituteT-cell Transfer Therapy ↗
  3. Penn MedicineCell and Gene Therapy ↗
  4. U.S. FDAKYMRIAH: product information and indications ↗
  5. U.S. FDACARVYKTI: product information and indications ↗
  6. American Cancer SocietyCAR T-cell Therapy and Its Side Effects ↗
  7. NHS Specialist Pharmacy ServiceUnderstanding acute CAR-T cell therapy toxicities in adults ↗
  8. U.S. FDABoxed warning for T-cell malignancies following CAR T-cell immunotherapies ↗
  9. National Cancer InstituteEngineering CAR T-Cell Therapy to Overcome Limitations ↗
  10. Peer-reviewed review · PubMedAllogeneic chimeric antigen receptor cell therapies for cancer: progress made and remaining roadblocks ↗
  11. กรมการแพทย์CAR-T Cell and ATMP collaboration with Prince of Songkla University, 23 December 2025 ↗
  12. University College London Hospitals NHSCAR T-cell therapy patient pathway ↗
  13. National Cancer InstituteGD2 CAR T Cells Show Promise Against Diffuse Midline Glioma ↗
  14. UT MD Anderson Cancer CenterCAR T-cell Therapy Side Effects ↗
  15. Techsauce · 4 November 2025Siriraj CAR T-cell development in Thailand ↗
  16. Siriraj Hospital · Mahidol UniversityCAR T-cell research for blood cancers ↗
อ่านบทความสุขภาพและเทคโนโลยีทางการแพทย์เพิ่มเติม →